Theo truyền thuyết dân gian và chính sử ghi lại, Đền thờ Phó đô ngự sử Anh nghị Đại vương-Tiến sỹ Vũ Phi Hổ tại xã Lê Lợi, huyện Hoành Bồ được khởi dựng từ thời Lê.

Ngôi đền còn có tên gọi khác là Đền Quan Trạng hay còn gọi Đền thờ Vũ Phi Hổ. Dân gian địa phương lưu truyền rằng, cách đây trên 500 năm nơi làng Dư Xá, Hoành Bồ xưa (nay là thôn Tân Tiến, xã Lê Lợi, huyện Hoành Bồ) có hai mẹ con nghèo tha phương tới vùng đất này sinh sống. Là dân ngụ cư nên cuộc sống của hai mẹ con vô cùng khó khăn, vất vả. Song, người con rất chăm chỉ, hiếu lễ với mẹ, rất ham học và học rất giỏi.

Với tư chất thông minh hơn người, khoa thi năm Tân Mùi, niên hiệu Hồng Thuận thứ 3 năm 1511, thời Vua Lê Tương Dực, trong số 35 người đỗ đệ tam giáp, đồng tiến sỹ, xuất thân có ông Vũ Phi Hổ. Đỗ đạt vinh danh bảng vàng, nhưng ông không quên nơi quê nghèo đã một thời nuôi dưỡng ông trưởng thành và đỗ đạt.

Lễ đón nhận Bằng xếp hạng di tích lịch sử cấp tỉnh Đền thờ Tiến sỹ Vũ Phi Hổ.

Thời Lê Trung Hưng, ông được triều đình giao chức Phó đô ngự sử và là một vị quan thanh liêm, chính trực; được triều đình đương thời và triều sau tôn vinh. Cảm phục đạo đức, tài năng và tinh thần hiếu học vượt khó vươn lên, sau khi ông mất, dân làng Dư Xá, Hoành Bồ đã lập đền thờ và tôn ông làm thành hoàng nơi này. Trải qua những bước thăng trầm lịch sử, ngôi đền đã bị hư hỏng toàn bộ.

Để giữ gìn và phát huy truyền thống lịch sử văn hóa dân tộc, năm 2015, ngôi đền đã được chính quyền và nhân dân tu bổ, tôn tạo khang trang. Vào ngày 15/3 âm lịch hằng năm là ngày giỗ của Tiến sỹ Vũ Phi Hổ, chính quyền và nhân dân thường tổ chức các nghi thức tế lễ và các hoạt động văn hóa.

Đây không chỉ là một công trình tín ngưỡng văn hóa mà còn là nơi thể hiện lòng biết ơn của nhân dân địa phương với các thế hệ tiền nhân có công với quê hương đất nước, đồng thời góp phần giáo dục truyền thống văn hóa, yêu nước, cổ vũ tinh thần hiếu học vượt khó vươn lên cho thế hệ trẻ hôm nay và mai sau.

Đền thờ Tiến sỹ Vũ Phi Hổ được xếp hạng di tích lịch sử cấp tỉnh thể hiện sự quan tâm của Đảng bộ và các cấp chính quyền đối với việc giữ gìn và phát huy những giá trị văn hóa tinh thần của nhân dân địa phương. Đặc biệt, hiện nay, Đền thờ Tiến sỹ Vũ Phi Hổ, cùng với quần thể Chùa Yên Mỹ, Đền thờ Lê Thái Tổ là các điểm đến thu hút khách du lịch tâm linh của huyện Hoành Bồ./.

Lan Hương