PV: Xin ông cho biết, sự cần thiết của việc sửa đổi Luật Báo chí 2016 vào thời điểm hiện nay?

- Ông Nguyễn Văn Hiếu: Bộ TT&TT đã nhận được nhiều đánh giá tích cực từ các bộ, ngành, địa phương và cơ quan báo chí sau 6 năm thực hiện Luật Báo chí năm 2016 (có hiệu lực thi hành từ ngày 1/1/2017). Tuy nhiên, trong quá trình triển khai thực hiện, vẫn còn không ít bất cập do Luật Báo chí 2016 không theo kịp với sự đổi mới về khoa học và công nghệ thông tin, trong kỷ nguyên số.

Ông Nguyễn Văn Hiếu

Bộ TT&TT đã có Báo cáo số 57/BC-BTTTT (ngày 30/3/2022) báo cáo Chính phủ về kết quả nghiên cứu, rà soát Luật Báo chí năm 2016 và kiến nghị sửa đổi, bổ sung. Báo cáo nêu ra 27 nội dung, nhóm nội dung có quy định bất cập, không phù hợp với thực tiễn của pháp luật báo chí.

Trong đó có một số nội dung như: Luật Báo chí chưa có quy định để thúc đẩy chuyển đổi số báo chí trong thời đại phát triển công nghiệp 4.0 sử dụng công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI), IoT, Cloud, Bigdata…, thay đổi phương thức vận hành, quản lý, áp dụng công nghệ trong quy trình sản xuất và phân phối nội dung; quy định về nhiệm vụ, trách nhiệm của cơ quan chủ quản báo chí; tôn chỉ, mục đích của cơ quan báo chí; quy định về hoạt động tác nghiệp của phóng viên…

PV: Ông có thể cho biết rõ hơn về nội dung được quan tâm khi sửa đổi, bổ sung Luật Báo chí 2016?

- Ông Nguyễn Văn Hiếu: Qua nghiên cứu, Cục Báo chí đề xuất mục tiêu và quan điểm chỉ đạo để xây dựng nội dung chính sách khi lập đề nghị xây dựng Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Báo chí năm 2016 trên cơ sở đảm bảo nguyên tắc cơ bản. Đó là đảm bảo sự lãnh đạo của Đảng, sự quản lý nhà nước đối với báo chí, phát huy tối đa mặt tích cực, khắc phục tối đa những thiếu sót, khuyết điểm trong hoạt động báo chí; phát triển báo chí đi đôi với quản lý tốt báo chí.

Chúng tôi quan tâm đến việc thực hiện tôn chỉ, mục đích của cơ quan báo chí. Trên thực tế, thời gian qua xuất hiện tình trạng nhiều cơ quan báo chí hoạt động không theo tôn chỉ, mục đích, gây ra dư luận không tích cực.

Để phù hợp với thực tế hoạt động và tạo điều kiện cho báo chí thực hiện tốt thông tin tuyên truyền, trong luật cần xem xét quy định tỷ lệ tin, bài về các vấn đề chính trị, thiết yếu (chủ trương, chính sách, sự kiện, hoạt động đối ngoại lớn của Đảng và Nhà nước; bảo vệ chủ quyền quốc gia; đấu tranh bảo vệ nền tảng tư tưởng, phản bác các quan điểm sai trái) hoặc thực hiện theo yêu cầu, chỉ đạo tuyên truyền có thể ngoài phạm vi tôn chỉ, mục đích cơ quan báo chí. Đối với cơ quan báo chí tỷ lệ cao hơn so với tạp chí, song vẫn thể hiện nội dung theo tôn chỉ, mục đích lả chủ đạo.

Sửa đổi Luật Báo chí đáp ứng yêu cầu công chúng phát triển các loại hình truyền thông. Ảnh: TL

Qua khảo sát thực tế, Cục Báo chí nhận thấy một số hội, viện nghiên cứu không có kinh phí để bảo đảm cho hoạt động của tạp chí, buông lỏng quản lý để tạp chí tự hoạt động, tự trang trải chi phí và nuôi bộ máy.

Do đó, chúng tôi dự kiến sẽ nghiên cứu sửa đổi quy định theo hướng thu hẹp đối tượng thành lập cơ quan báo chí theo hướng, đối với các cơ sở giáo dục đại học, tổ chức nghiên cứu khoa học, tổ chức nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ phải là đơn vị sự nghiệp công lập. Đồng thời, luật cũng bổ sung thêm điều kiện để việc cấp giấy phép chặt chẽ, hoạt động báo chí bền vững, thực chất hơn, như: quy định cụ thể về tài chính (ký quỹ), nhân sự, cơ sở vật chất...; bổ sung quy định, quy trình về thu hồi giấy phép hoạt động các cơ quan báo chí không còn đáp ứng các điều kiện đặt ra khi xin cấp phép hoạt động.

PV: Trong báo cáo Chính phủ, Bộ TT&TT có đưa ra nhiều nguyên nhân cần sửa đổi của Luật Báo chí 2016, trong đó có việc xây dựng cơ quan báo chí có năng lực bắt kịp tốc độ phát triển các loại hình truyền thông, yêu cầu tiếp nhận thông tin của công chúng. Theo ông đâu là những nội dung quan trọng nhất được quan tâm nghiên cứu sửa đổi ?

- Ông Nguyễn Văn Hiếu: Luật Báo chí là hành lang pháp lý quan trọng nhất để báo chí hoạt động trong bối cảnh xã hội và bản thân báo chí đang có nhiều thay đổi, chuyển mình không ngừng và đa chiều như hiện nay.

Vì vậy, để đáp ứng yêu cầu phát triển về mô hình cơ quan báo chí, Cục Báo chí đang đề xuất nên xem xét xây dựng mô hình tổ hợp báo chí truyền thông là đơn vị sự nghiệp công lập của Nhà nước. Tổ hợp có thể có nhiều cơ quan báo chí, nhà xuất bản trực thuộc, hoạt động đa loại hình, đa nền tảng, đa dịch vụ. Đồng thời, về chức danh lãnh đạo cơ quan báo chí, dự kiến quy định theo hướng “chủ báo”, “chủ bút”.

Đây cũng là hướng đi để hình thành các cơ quan báo chí lớn của đất nước và tiếp tục triển khai thực hiện Quy hoạch phát triển và quản lý báo chí đến năm 2025 đối với các cơ quan chủ quản, địa phương nhiều cơ quan báo chí có truyền thống, có uy tín và vai trò dẫn dắt định hướng dư luận xã hội (Trung ương Đoàn Thanh niên cộng sản Hổ Chí Minh, TP. Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh).

Trong báo cáo Chính phủ, Cục Báo chí cũng đề cập đến các vấn đề quan trọng như kinh tế báo chí, cơ chế đặt hàng với cơ quan báo chí; phát triển báo chí số; các quy định, biện pháp ngăn chặn tình trạng “báo hóa” tạp chí điện tử, trang thông tin điện tử...

PV: Xin cảm ơn ông!