Bất cập cốt lõi của chính sách chưa được xử lý

Phát biểu tại hội thảo “Tháo gỡ vướng mắc trong thực hiện chính sách pháp luật mới về an toàn thực phẩm”, ông Đậu Anh Tuấn- Phó tổng Thư ký Liên đoàn Thương mại Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cho hay, Nghị quyết 09/2026/NQ-CP ban hành ngày 4/2/2026 đã giúp doanh nghiệp kịp thời “thoát hiểm” trong bối cảnh chuỗi cung ứng đứng trước nguy cơ đứt gãy trong quá trình triển khai Nghị định 46/2026/NĐ-CP (NĐ 46) và Nghị quyết 6.13/2026/NĐ-CP (NQ 66).

Ông Đậu Anh Tuấn phát biểu tại sự kiện. Ảnh: Hải Anh

“Quyết định tạm dừng hiệu lực NĐ 46 và NQ 66 đã giúp doanh nghiệp giảm thiểu thiệt hại rất lớn về chi phí lưu kho, lưu bãi, đồng thời tránh nguy cơ thiếu nguyên liệu sản xuất ngay trong cao điểm phục vụ tết 2026"- ông Đậu Anh Tuấn nói.

Theo khảo sát sơ bộ của 4 hiệp hội ngành hàng, trước khi Nghị quyết 09 có hiệu lực, khoảng 123.400 tấn thực phẩm bao gói sẵn, nguyên liệu, bao bì, phụ gia thực phẩm nhập khẩu bị ùn ứ tại cảng và cửa khẩu. Trước đó, gần 300.000 tấn nông sản, thực phẩm tươi sống cũng lâm vào tình trạng tương tự.

Tại hội thảo đại diện các hiệp hội nhấn mạnh, Nghị quyết 09 mới chỉ là giải pháp tình thế. Mốc 15/4/2026 đang đến gần, trong khi các bất cập cốt lõi của chính sách chưa được xử lý. Cộng đồng doanh nghiệp cho rằng NĐ 46 và NQ 66 đang khiến tiền kiểm “phình to”, thủ tục chồng chéo.

Theo Hiệp hội Thực phẩm minh bạch (AFT), Nghị định 46 đang mở rộng diện kiểm tra nhà nước một cách thiếu chọn lọc. Không chỉ thành phẩm nhập khẩu, mà cả nguyên liệu, phụ gia, bao bì phục vụ sản xuất nội bộ cũng bị đưa vào diện tiền kiểm, kèm yêu cầu công bố hợp quy.

AFT dẫn trường hợp một lô hàng nhập từ Ấn Độ đã có đầy đủ chứng nhận hữu cơ và lịch sử xuất khẩu ổn định vào Việt Nam, song vẫn phải xin thêm giấy chứng nhận an toàn thực phẩm do cơ quan nhà nước nước xuất khẩu cấp, đồng thời lấy mẫu kiểm nghiệm tại các phòng được chỉ định trong nước. Thực tế, nhiều phòng kiểm nghiệm chưa có hướng dẫn cụ thể, còn chỉ tiêu kiểm tra theo yêu cầu Bộ Y tế phức tạp và khác biệt với chuẩn quốc tế.

Ông Huỳnh Quang Tuấn đại diện EuroCham cho biết, mức độ kiểm tra nhà nước theo Nghị định 46 tăng gấp nhiều lần: từ kiểm hồ sơ sang kiểm hồ sơ kèm lấy mẫu kiểm nghiệm, thậm chí kiểm cả nguyên liệu và bao bì; quy trình từ 2 cấp chuyển thành 3 cấp, trong khi số cơ sở kiểm nghiệm lại giảm.

“Hệ quả là thời gian chờ thông quan tăng mạnh. Với rau quả, thực phẩm tươi sống, chỉ cần chậm 9–10 ngày là coi như mất trắng cả lô hàng”, đại diện EuroCham cảnh báo.

Đáng chú ý, EuroCham cũng chỉ ra nghịch lý: phần lớn các vụ hàng giả, hàng kém chất lượng gần đây không xuất phát từ hàng nhập khẩu, nhưng chính nhóm này lại đang chịu tiền kiểm nặng nề nhất.

Không chỉ NĐ 46, NQ 66 về đăng ký bản công bố sản phẩm cũng bị phản ánh là làm phát sinh thêm thủ tục, loại bỏ phòng kiểm nghiệm quốc tế, hồ sơ phức tạp và chồng chéo, đặc biệt với sản phẩm dinh dưỡng cho trẻ dưới 36 tháng tuổi phải xin tới hai giấy phép lưu hành.

Tại nhiều địa phương, việc thực thi còn thiếu thống nhất, hồ sơ đang hiệu lực bị yêu cầu làm lại, quy định về thay đổi nhãn mác và quảng cáo áp dụng khác nhau, khiến doanh nghiệp bị gián đoạn kế hoạch sản xuất, tung sản phẩm và phát sinh chi phí lớn.

Bỏ tiền kiểm đại trà, chuyển sang quản lý rủi ro

Từ thực tiễn trên, AFT, EuroCham và AmCham thống nhất kiến nghị Chính phủ gia hạn thời gian thực thi Nghị định 46 ít nhất đến 1/6/2026, đồng thời cho phép tiếp tục áp dụng cơ chế kiểm tra hiện hành trong giai đoạn chuyển tiếp.

Đại diện EuroCham đề xuất ý kiến gỡ vướng thực hiện NĐ 46 và NQ 66. Ảnh: Hải Anh

Các hiệp hội đề xuất sửa NĐ 46 theo hướng đơn giản hóa quy trình kiểm tra nhà nước còn một bước, miễn công bố hợp quy đối với phụ gia, chất hỗ trợ chế biến, dụng cụ và bao bì nhập khẩu phục vụ sản xuất nội bộ.

Doanh nghiệp cũng kiến nghị được sử dụng các chứng nhận quốc tế như HACCP, ISO 22000, FSSC 22000… thay cho giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm, nhằm tránh phát sinh rào cản và phù hợp thông lệ quốc tế.

Với NQ 66, các hiệp hội đề nghị phân loại đăng ký bản công bố sản phẩm theo mức độ rủi ro, giảm chồng chéo, đặc biệt với sản phẩm cho trẻ em; cho phép tiếp tục xử lý các hồ sơ tự công bố còn hiệu lực trong thời hạn chuyển tiếp 12 tháng; đồng thời có chỉ đạo thống nhất toàn quốc để tránh mỗi địa phương hiểu một cách.

Về dài hạn, EuroCham khuyến nghị sửa Luật An toàn thực phẩm trước, sau đó ban hành nghị định hướng dẫn mới, tiếp tục áp dụng Nghị định 15 trong thời gian chuyển tiếp và tăng cường hậu kiểm.