Sáng 21/4, Quốc hội tiếp tục thảo luận tại hội trường về tình hình kinh tế xã hội, tài chính ngân sách, đầu tư… năm 2026 và giai đoạn 5 năm 2026 - 2030.

Đầu cơ bất động sản "được nuôi béo bằng tín dụng ngân hàng"

Tại phiên thảo luận, đề cập đến mục tiêu tăng trưởng, đại biểu Lê Hoàng Anh (đoàn Gia Lai) thẳng thắn đặt câu hỏi: "Chúng ta đang tăng trưởng nhưng tăng trưởng trên nền tảng nào? Liệu nền tảng đó có đủ vững chắc cho tốc độ chúng ta đang hướng tới là hai con số hay không?". Để trả lời câu hỏi này, đại biểu đã phân tích rõ hai vấn đề lớn của nền kinh tế về tín dụng và hiệu quả đầu tư.

Đại biểu Lê Hoàng Anh phát biểu tại phiên họp.

Trước hết, đó là tình trạng "tín dụng chảy sai chỗ kéo dài". Theo đại biểu, đầu tư tư nhân ở Việt Nam hiện phụ thuộc khoảng 80% vào tín dụng ngân hàng. Tuy nhiên, với mức lãi suất cho vay cao, chỉ những ngành có lợi nhuận cao hoặc mang tính đầu cơ tài sản mới có thể chịu đựng được, từ đó đem đến nhiều hệ lụy cho nền kinh tế.

Đại biểu cho rằng, phần lớn tín dụng đang chảy vào bất động sản đầu cơ. Thực tế cho thấy, giá nhà tại Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh đã đạt mức 25 đến 30 lần thu nhập bình quân năm của người dân, trong khi thông lệ lành mạnh quốc tế chỉ là 4 đến 6 lần.

"Người trẻ 30 năm lao động cật lực không mua nổi một căn nhà bằng người thừa kế một mảnh đất. Điều này dẫn tới niềm tin vào hệ thống công bằng bắt đầu lung lay", đại biểu trăn trở và nhấn mạnh đây không chỉ là vấn đề kinh tế mà là "vấn đề chính trị xã hội dài hạn". Bài học nhãn tiền đã được minh chứng qua các cuộc khủng hoảng tại Nhật Bản (1991), Mỹ (2008) và tình hình Trung Quốc hiện nay, khi tất cả đều bắt nguồn từ đầu cơ bất động sản "được nuôi béo bằng tín dụng ngân hàng".

Dẫn số liệu về dư nợ tín dụng của 35 ngân hàng thương mại, đại biểu Lê Hoàng Anh chỉ rõ tín dụng bất động sản đã tăng 132% chỉ trong 4 năm, tăng từ 1.955.000 tỷ đồng (năm 2021) lên 4.541.000 tỷ đồng (năm 2025). Tốc độ tăng này gấp 2,4 lần tốc độ tăng của ngành công nghiệp. Trong năm 2025, quy mô tín dụng bất động sản lớn gấp 1,81 lần tín dụng công nghiệp và gấp 5,3 lần tín dụng nông lâm thủy sản; riêng nhóm bất động sản và xây dựng đã chiếm tới 27,4% tổng tín dụng toàn hệ thống. Đáng lo ngại hơn, trong giai đoạn 2024 - 2025, khi tín dụng công nghiệp chỉ tăng 9,4% thì tín dụng bất động sản lại tăng đột biến 37,6%. Dù hút lượng vốn khổng lồ, bất động sản lại không tạo ra giá trị xuất khẩu và không tạo việc làm bền vững.

"Như vậy Việt Nam chúng ta đang chạy marathon với đôi chân bị trói, vốn bị giam trong tài sản đầu cơ thay vì chảy vào nơi tạo ra giá trị thực" - đại biểu nêu hình ảnh so sánh.

Để nắn dòng vốn, đại biểu kiến nghị Chính phủ cần kiểm soát tín dụng bất động sản đầu cơ bằng công cụ thị trường thay vì dùng mệnh lệnh hành chính, như áp dụng dự trữ bắt buộc phân biệt theo lĩnh vực để ép dòng vốn chuyển sang sản xuất và công nghệ. Cùng với đó, cần thu phí sử dụng đất theo hiệu quả kinh tế và thời gian đưa đất vào sử dụng. Đại biểu đề xuất Quốc hội đưa cơ chế này vào Luật Thủ đô để thí điểm tại Hà Nội, và cuối năm đưa vào Luật Đô thị đặc biệt áp dụng tại Thành phố Hồ Chí Minh.

ICOR cao không phải vì thiếu vốn mà vì thừa dự án, thiếu kỷ luật

Vấn đề thứ hai là hiệu quả đầu tư thấp. Theo đại biểu, ICOR cao ở mức 6,4 là do ba nguyên nhân.

Một là đầu tư dàn trải, nhiều dự án khánh thành kỹ thuật nhưng chưa phát huy hiệu quả. Hai là chuẩn bị đầu tư yếu, chưa coi trọng đánh giá hiệu quả trước và sau dự án, chi phí phi chính thức cao. Ba là vốn ứ đọng, phân bổ không kịp thời. “ICOR cao không phải vì thiếu vốn mà vì thừa dự án, thiếu kỷ luật, thiếu trách nhiệm giải trình. Bỏ thêm tiền vào hệ thống quản trị kém chỉ làm ICOR tăng thêm” - đại biểu nêu rõ

Các đại biểu dự phiên họp sáng 21/4.

Nhằm khắc phục tình trạng này, đại biểu kiến nghị Chính phủ thực hiện ngay 3 giải pháp. Thứ nhất, mạnh tay cắt giảm ít nhất 30% số dự án đầu tư. Việc cắt giảm phải đi kèm nguyên tắc "cắt đúng dự án kém hiệu quả, giữ lại dự án lan tỏa cao", bởi nếu chỉ cắt ngẫu nhiên theo số lượng thì hệ số ICOR vẫn sẽ không giảm.

Thứ hai, sớm ban hành hướng dẫn hạch toán hiệu quả kinh tế - xã hội. Việc hạch toán này phải phù hợp với bản chất từng loại dự án chứ không thể dùng chung một bộ tiêu chí, nhằm tránh tạo ra nút thắt mới. Trọng tâm không chỉ nằm ở báo cáo tiền khả thi mà bắt buộc sau 3 năm hoàn thành, dự án phải được đánh giá lại kết quả thực hiện so với cam kết ban đầu. "Kết quả này công khai, ràng buộc trách nhiệm, cam kết đầu ra phải là nghĩa vụ pháp lý như cam kết tài chính trong hợp đồng vay vốn" - đại biểu nhấn mạnh.

Thứ ba, áp dụng chuyển đổi số để quản trị đầu tư công theo thời gian thực. Đại biểu đề xuất thiết lập bảng điều khiển số giúp theo dõi sát sao tiến độ giải ngân, tự động cảnh báo vượt dự toán, đồng thời liên thông trách nhiệm từng khâu giữa chủ đầu tư, kho bạc và Kiểm toán Nhà nước. Bởi, theo đại biểu, muốn hạ ICOR, trước hết phải số hóa toàn bộ vòng đời đồng vốn đầu tư công.

"Mục tiêu tăng trưởng hai con số là khả thi nhưng chỉ khi chúng ta dũng cảm cải cách đúng chỗ, không phải bơm thêm tiền vào hệ thống cũ, không phải ban hành thêm văn bản mà phải thay đổi cơ chế phân bổ vốn, buộc mỗi đồng vốn đầu tư phải chứng minh giá trị của nó" - đại biểu Lê Hoàng Anh kết luận bài phát biểu.