Bộ trưởng Đinh Tiến Dũng báo cáo trước Quốc hội sáng 20/11.

Khó khăn của TP ảnh hưởng nhiều đến ngân sách trung ương

Tại phiên thảo luận, đa số đại biểu tán thành cao với sự cần thiết ban hành Nghị quyết. Báo cáo thêm về tính cần thiết dưới góc độ yêu cầu thực tiễn của cả nước, Bộ trưởng Đinh Tiến Dũng cho biết TP.HCM là trung tâm kinh tế lớn nhất, là đầu tàu của cả nước. GDP của TP chiếm 1/5 GDP cả nước, tốc độ tăng trưởng cao gấp 1,6 lần, số doanh nghiệp (DN) chiếm 1/3 cả nước. TP có cơ cấu kinh tế hiện đại với 99% là khu vực công nghiệp và dịch vụ. Như vậy, TP phát triển nhanh hơn sẽ đóng góp nhiều hơn cho sự phát triển của cả nước.

Về khía cạnh ngân sách, TP đóng góp gần 30% tổng thu ngân sách hàng năm. Quan trọng hơn, TP là địa bàn đóng góp lớn nhất cho thu của ngân sách trung ương (NSTW) và mức đóng góp ngày càng tăng thể hiện rõ tinh thần TP vì cả nước. Cụ thể, giai đoạn 2004 – 2006, tỷ lệ điều tiết của NSTW từ các khoản thu phân chia của TP là 71%, đến 2007 – 2010 tăng lên 74%, 2011 – 2016 tăng lên 77% và giai đoạn 2017 – 2020 là 82%. Như vậy, “TP thu 100 đồng thì giữ lại 18 đồng”. Ngoài ra, TP đóng góp trên 1/3 thu từ xuất nhập khẩu và thu từ dầu thô cả nước, và đây là khoản NSTW hưởng 100%.

Theo dự toán 2018, Quốc hội giao cho TP là 376.000 tỷ đồng. Như vậy, để hoàn thành dự toán 2018, TP phải thu trên 1.000 tỷ/ngày. “Khi làm dự toán, TP chỉ nhận phấn đấu tăng thêm 1% thì gánh nặng giao thu sẽ giảm cho rất nhiều địa phương khác”, Bộ trưởng cho biết.

Tuy nhiên, vấn đề hiện nay là động lực tăng trưởng của TP đang chậm lại. Tăng trưởng bình quân từ mức 2 con số giai đoạn 1986 – 2010 (10,2%) đã giảm còn 1 con số trong giai đoạn sau (9,6%), tác động trực tiếp làm chậm lại mức tăng trưởng chung của cả nước. Cho dù thời gian này, nhiều địa phương khác có mức tăng trưởng vượt bậc nhưng do mức đóng góp không lớn nên không bù lại được. Từ tăng trưởng kinh tế, tốc độ tăng thu ngân sách của TP cũng chậm lại.

Bộ trưởng phân tích, nếu như trước đây, tốc độ tăng thu của TP khoảng trên dưới 20%/năm thì nay chỉ còn 14 – 16%, tác động trực tiếp đến cân đối của NSTW do trên 80% các khoản thu phân chia nội địa và 100% khoản thu xuất nhập khẩu và dầu thô trên địa bàn thuộc NSTW. Do đó, rủi ro thu trên địa bàn TP chủ yếu thuộc về NSTW, khó khăn thu của TP sẽ làm NSTW khó khăn thêm rất nhiều.

Thuế tài sản cần được thí điểm trước khi nhân rộng

Đề cập tới nội dung các cơ chế, chính sách thí điểm cho TP, Bộ trưởng cho biết các cơ chế chính sách được đề xuất chủ yếu là phân cấp, phân quyền đối với quản lý đất đai, quản lý đầu tư, quản lý tài chính ngân sách, cơ chế uỷ quyền giữa các cấp, thu nhập của cán bộ công chức viên chức do TP quản lý. Theo quy định hiện hành, đây là thẩm quyền của cấp trên nay phân cho TP thực hiện. Đối với một số nội dung pháp luật hiện hành chưa quy định, trình Quốc hội cho phép TP nghiên cứu xây dựng để báo cáo Chính phủ, báo cáo Uỷ ban Thường vụ Quốc hội (UBTVQH) hoặc Quốc hội cho phép thí điểm.

Qua thảo luận, một số đại biểu băn khoăn về việc phân cấp phân quyền trong cơ chế chính sách tài chính, đặc biệt là về thuế tài sản, điều chỉnh chính sách thu hiện hành. Bộ trưởng Đinh Tiến Dũng khẳng định, “các băn khoăn này là xác đáng, khi đề xuất chính sách, Chính phủ và TP đã lường trước những vấn đề nảy sinh”. Do vậy, trong dự thảo Nghị quyết đã quy định các nguyên tắc để không ảnh hưởng lớn đến DN, nhất là DN nhỏ và vừa, hạn chế tối đa việc ảnh hưởng tới sản xuất, lưu thông hàng hoá trên cả nước, tập trung vào hàng hoá phát sinh trên địa bàn TP.

Mặt khác, việc ban hành Nghị quyết không có nghĩa TP thực hiện tăng thuế ngay mà TP phải xây dựng đề án cụ thể như là tăng ở thuế suất nào, đối tượng chịu thuế nào, đánh giá tác động đầy đủ đến môi trường kinh doanh, đời sống người dân, các tác động xã hội khác để báo cáo HĐND TP, báo cáo CP để trình UBTVQH hoặc Quốc hội xem xét, quyết định.

Về thuế tài sản, Bộ trưởng thừa nhận đây là sắc thuế mới, khó, cần sự đồng bộ của các lĩnh vực quản lý khác, cần đồng thuận để triển khai, nên rất cần thí điểm để tổng kết nhân rộng. “Chúng tôi đồng tình với ý kiến của nhiều đại biểu là nên mở rộng đối tượng thu thuế ở những chính sách thuế hiện có, tập trung vào điều tiết tiêu dùng trên địa bàn TP của các mặt hàng ảnh hưởng đến sức khoẻ người dân, sản xuất kinh doanh, mặt hàng nguy cơ cao về ô nhiễm môi trường. Đồng thời, tăng cường các biện pháp chống thất thu, quản lý nợ đọng thuế, chống chuyển giá, gian lận thương mại. Chúng tôi sẽ phối hợp với các cơ quan của Quốc hội và TP để hoàn chỉnh dự thảo Nghị quyết”, Bộ trưởng cam kết.

Phó Chủ tịch Quốc hội Phùng Quốc Hiển điều hành phiên họp sáng 20/11.

NSTW không cam kết bổ sung thêm cho TP

Đối với các ý kiến về đánh giá tác động của Nghị quyết, Bộ trưởng trả lời khi xây dựng dự thảo, Chính phủ và TP đã bàn bạc, thống nhất để các cơ chế chính sách này cơ bản không làm thay đổi các cân đối lớn về NSNN và nợ công trong kế hoạch tài chính 5 năm cũng như kế hoạch đầu tư công giai đoạn 2016 – 2020, không ảnh hưởng phân bổ kế hoạch đầu tư công trung hạn cho các bộ, ngành, địa phương.

Vì vậy, từ nay đến năm 2020, TP vẫn tiếp tục điều tiết về Trung ương với tỷ lệ hiện hành, NSTW cũng không cam kết bổ sung thêm cho TP. “Thực tế, dù chúng ta muốn cũng khó thực hiện khi mà ngân sách rất khó khăn”, Bộ trưởng cho biết thêm.

Liên quan đến khoản thu từ cổ phần hoá DNNN, theo kế hoạch dự kiến, thu từ TP khoảng 20.000 tỷ đồng trong tổng số 250.000 tỷ đồng kế hoạch 5 năm. Tại dự thảo này, Chính phủ trình Quốc hội cho để lại nguồn này cho TP. Đồng thời, trong điều kiện cân đối NSTW rất khó khăn, để tránh ảnh hưởng cân đối NSTW và các địa phương cần hỗ trợ, Chính phủ đề xuất phương án không hỗ trợ trở lại khoản 18.800 tỷ đồng của hai dự án.

Tuy nhiên qua thảo luận hôm nay, tiếp thu ý kiến đề xuất của đại biểu, Bộ trưởng Đinh Tiến Dũng cho rằng có thể nghiên cứu theo phương án TP thực hiện đầu tư theo kế hoạch đã giao. Trong quá trình thu từ cổ phần hoá, thoái vốn, TP có thể hoàn trả khoản này cho NSTW. Lý giải về phương án này, Bộ trưởng cho biết giá trị sổ sách số vốn Nhà nước tại 39 DN TP quản lý trong danh sách phải cổ phần hoá giai đoạn 2016 – 2020 là khoảng 42.000 tỷ đồng. Tuy nhiên, mức TP dự kiến thu về 67.000 tỷ đồng. Trong giai đoạn tới, khi kinh tế TP phát triển, thị trường tài chính tốt hơn thì số thu từ cổ phần hoá không chỉ là 20.000 tỷ đồng mà có thể gấp nhiều lần số này. Như vậy, phần để lại cho TP sẽ là nguồn lực đáng kể để TP thực hiện kế hoạch của mình.

“Trên cả nước, vốn DNNN chủ yếu tập trung ở Hà Nội và TP.HCM, các địa phương khác rất ít. Theo quy định, sau khi thoái vốn, cổ phần hoá, các địa phương phải nộp về quỹ phát triển DN trung ương. Tuy nhiên qua theo dõi vừa qua, số các địa phương nộp về ít hơn so với số địa phương xin cấp bổ sung vốn điều lệ cho các công ty công ích tại địa phương”, lãnh đạo ngành Tài chính cung cấp thêm thông tin.

Tăng dư nợ vay của TP vẫn trong trần nợ công cho phép

Đối với một cơ chế khác cũng được đại biểu quan tâm là nguồn thu từ tiền sử dụng đất, bán tài sản nhà nước trên đất, theo quy định trước đây TP được hưởng 50%. Từ năm 2017, theo Luật NSNN mới, khoản thu từ đất, tài sản trên đất của các tổ chức đơn vị thuộc trung ương quản lý là khoản thu NSTW hưởng 100%. Tuy nhiên dự thảo Nghị quyết đề xuất cho TP được hưởng 50% khoản thu như trước, sau khi đã trừ chi phí di dời, xây dựng cơ sở tại địa điểm mới, trừ các cơ quan đơn vị thuộc lĩnh vực quốc phòng an ninh. Dự kiến giai đoạn 2017 – 2020, TP sẽ chuyển nhượng di dời 81 cơ sở của Trung ương với 550.949 m2 đất, thu về 17.800 tỷ đồng. Tuy vậy, khoản thu này sau khi đền bù GPMB, xây dựng trụ sở mới thì phần còn lại khá nhỏ.

Về việc nâng mức dư nợ vay của TP, theo Bộ trưởng, ước dư nợ vay của TP đến 31/12/2017 là 22.000 tỷ đồng, bằng 40% mức dư nợ cho phép hiện hành (không quá 70% vốn được hưởng theo phân cấp). Nếu nâng mức dư nợ vay lên 90% như đề xuất thì mức vay của TP theo dự toán năm 2018 khoảng 70.000 tỷ đồng, tăng 15.700 tỷ đồng. Việc tăng dư nợ vay đảm bảo cho TP có thêm dư địa vay và phù hợp chủ trương đẩy mạnh cơ chế cho vay lại từ nguồn Chính phủ vay nước ngoài thay vì cấp phát như hiện nay.

Dự kiến, theo các Hiệp định đã ký, TP sẽ vay lại từ nguồn này khoảng 1 tỷ USD để đầu tư cho cơ sở hạ tầng trọng điểm. Hàng năm, căn cứ trần nợ công được Quốc hội quyết định, Chính phủ sẽ tổng hợp nhu cầu vay của địa phương, trong đó có TP, để trình Quốc hội quyết định, bảo đảm việc tăng mức vay của TP được đặt trong quan hệ nhu cầu vay, bội chi của địa phương khác và đảm bảo an toàn nợ công trong giới hạn.

Từ những báo cáo, phân tích trên, Bộ trưởng Đinh Tiến Dũng đề nghị Quốc hội ủng hộ thông qua Nghị quyết, tạo điều kiện cho TP phát triển nhanh hơn, hiện đại, đóng góp nhiều hơn vào GDP cho cả nước.

Hoàng Yến