Toàn cảnh Hội nghị

Ngày 18/3, tại Hà Nội, đã diễn ra Hội nghị đánh giá kết quả thực hiện Nghị quyết 77/NQ-CP của Chính phủ về thí điểm đổi mới cơ chế hoạt động đối với các cơ sở giáo dục đại học công lập giai đoạn 2014-2017.

Còn nhiều vướng mắc

Theo Thứ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) Bùi Văn Ga, đến nay có 13 trường đại học công lập trực thuộc các bộ, ngành Trung ương được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt đề án thí điểm đổi mới cơ chế hoạt động.

“Phần lớn các trường tham gia thí điểm đổi mới cơ chế hoạt động là các trường đào tạo khối ngành kinh tế. Đây là ngành có khả năng xã hội hóa cao có thể huy động đóng góp của xã hội bằng cách thu học phí cao hơn so với khối ngành khác”, Thứ trưởng Bùi Văn Ga cho biết.

Bên cạnh đó, hầu hết các trường được phê duyệt đề án trong năm 2015 nên thời gian thực hiện còn ngắn, chưa đánh giá được đầy đủ các mặt tích cực và hạn chế của cơ chế này. Một số quy định tại Nghị quyết 77 chưa rõ, đồng thời chưa có văn bản hướng dẫn cụ thể nên việc triển khai còn nhiều lúng túng. Đặc biệt là chưa rõ thẩm quyền được tự chủ của các trường, dẫn đến còn nhiều quan điểm khác nhau giữa trường và các cơ quan quản lý, gây khó khăn cho việc tổ chức thực hiện. Thủ tục hành chính trong việc ký kết hợp đồng làm việc dài hạn với chuyên gia, nhà khoa học nước ngoài còn khó khăn phức tạp.

Tại hội nghị, các đại biểu tập trung thảo luận, đưa ra 11 kiến nghị liên quan đến việc thí điểm đổi mới cơ chế hoạt động đối với các các cơ sở giáo dục đại học công lập.

Các đại biểu cho rằng, cần bổ sung quy định về quản lý tài chính của các đơn vị sự nghiệp tự bảo đảm toàn bộ kinh phí chi thường xuyên và chi đầu tư được thực hiện giống như doanh nghiệp nhà nước; cần có chính sách miễn thuế thu nhập doanh nghiệp đối với nguồn thu lãi từ tiền gửi ngân hàng được sử dụng để lập quỹ hỗ trợ sinh viên. Ngoài ra, còn có đề nghị Bộ GD&ĐT sớm hoàn thành và công bố việc xếp hạng các trường đại học để người học và xã hội thấy sự khác biệt giữa các trường, từ đó đồng thuận với mức học phí của trường tự đảm bảo chi thường xuyên và chi đầu tư.

Theo đại diện Trường Đại học Kinh tế Quốc dân, các trường đại học được tự quyết định mở ngành, chuyên ngành đào tạo đáp ứng đầy đủ các yêu cầu theo quy định của pháp luật. Tuy nhiên vướng mắc ở chỗ các trường còn gặp khó khăn về điều kiện cơ sở vật chất, đội ngũ giảng viên tiến sĩ đúng chuyên ngành đối với các chuyên ngành mới. Do vậy, trường này đề nghị xem xét, cân nhắc điều chỉnh yêu cầu về trình độ tiến sỹ khi mở chuyên ngành mới trong quy định mở ngành.

Vai trò của Hội đồng trường còn mờ nhạt

Phát biểu tại Hội nghị, Phó Thủ tướng Vũ Đức Đam cho biết, Chính phủ nhận được khá nhiều thắc mắc từ lãnh đạo các trường ĐH về những bất cập trong quy định về tỷ lệ số giảng viên cơ hữu trên sinh viên của Bộ GD&ĐT.

Các trường cho rằng nếu áp dụng máy móc theo quy định này, nhiều đơn vị không thể mở ngành, xác định chỉ tiêu vì không có đủ số giảng viên và đúng chuyên ngành của giảng viên cơ hữu theo các trình độ quy định là giáo sư, phó giáo sư hay tiến sĩ... Trong khi đó, các trường ĐH quốc tế tại Việt Nam thiếu giảng viên cơ hữu vẫn mời giảng viên ở nước ngoài theo chế độ thỉnh giảng vào để dạy.

Thứ trưởng Bùi Văn Ga cho biết, nếu cho các trường sử dụng giảng viên thỉnh giảng với số lượng lớn thì sẽ dẫn đến tình trạng các trường ồ ạt tuyển giảng viên để mở rộng chỉ tiêu tuyển sinh theo quy định. Lúc đó, Bộ GD&ĐT khó có thể quản lý được chất lượng đào tạo của các trường khi các trường chạy theo lợi nhuận mà không giữ hình ảnh bằng chất lượng. Việt Nam khó quản lý giảng viên thỉnh giảng vì nếu một người ghi danh thỉnh giảng ở 10 trường thì không quản nổi.

Theo Phó Thủ tướng Vũ Đức Đam, ở nước ngoài cũng có phân biệt giáo viên cơ hữu và thỉnh giảng nhưng không phân biệt tỷ lệ. Nếu đã bỏ quy định khống chế giảng viên cơ hữu thì phải đi kèm với việc quản lý bằng các công cụ khác. Ví dụ, yêu cầu tất cả các trường tự chủ phải cam kết không tăng quy mô tuyển sinh quá 10% trong vòng 3 năm hoặc dưới 10%... Nếu các trường đồng ý mới cho làm.

Phó Thủ tướng khẳng định, tự chủ không có nghĩa là nhà nước buông để trường muốn làm gì thì làm. Đi kèm với tự chủ là trách nhiệm phải giải trình rõ. Hiện Bộ GD&ĐT cũng đã ban hành quy định tất cả các trường phải tự kiểm định và công khai trên website của nhà trường.

Vì vậy, Phó Thủ tướng cho rằng trước mắt cần tập trung kiểm định chặt chẽ các trường được giao tự chủ. Các trường được giao nhiệm vụ tự chủ phải thực hiện gương mẫu, làm tốt. Trường khác vi phạm thì bị xử lý nhẹ, trường tự chủ vi phạm thì bị xử nặng hơn.

Về tổ chức bộ máy, việc giao tự chủ thì đồng nghĩa vai trò của bộ chủ quản sẽ bớt đi. Như vậy, hội đồng trường phải tăng cường trách nhiệm giải trình. Việc này đã có quy định nhưng các trường thực hiện chưa nghiêm túc.

Phó thủ tướng Vũ Đức Đam khẳng định, vấn đề này có trách nhiệm của bộ chủ quản và của các trường. Trong thời gian tới, các bộ chủ quản phải kiện toàn các hội đồng trường. Cần phân định rõ trách nhiệm hội đồng trường cả hướng phát triển, đầu tư, nhân sự và có cơ chế giám sát và phân định chức năng điều hành của hiệu trưởng, ban giám hiệu./.

Hồng Quyên