Từ hoàn thiện chính sách tới triển khai vận hành thực tế

Việc triển khai Nghị định số 29/2026/NĐ-CP của Chính phủ về sàn giao dịch các-bon trong nước và hướng dẫn vận hành sàn giao dịch các-bon đánh dấu bước chuyển quan trọng từ hoàn thiện chính sách sang thực thi, tạo nền tảng cho thị trường các-bon vận hành minh bạch, hiệu quả và hỗ trợ mục tiêu phát thải ròng bằng "0".

Ông Bùi Hoàng Hải - Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước cho biết, Nghị định số 29/2026/NĐ-CP ngày 19/1/2026 của Chính phủ đã quy định toàn diện các hoạt động đăng ký, cấp mã, chuyển quyền sở hữu, lưu ký, giao dịch và thanh toán hạn ngạch phát thải, tín chỉ các-bon. Tiếp đó, ngày 9/2/2026, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 263/QĐ-TTg phê duyệt tổng hạn ngạch phát thải khí nhà kính thí điểm cho giai đoạn 2025 - 2026. Đây là nền tảng pháp lý quan trọng, đánh dấu bước chuyển từ giai đoạn hoàn thiện thể chế sang triển khai vận hành thực tế thị trường các-bon trong nước.

Theo lộ trình, thị trường các-bon sẽ được triển khai thí điểm đến hết năm 2028. Ảnh: Shutterstock

Theo ông Bùi Hoàng Hải, sàn giao dịch các-bon được kỳ vọng sẽ tạo ra động lực kinh tế và là công cụ hỗ trợ doanh nghiệp thực hiện nghĩa vụ giảm phát thải. Đồng thời, đây cũng là cơ chế mở ra cơ hội huy động nguồn lực cho các dự án chuyển đổi xanh, đầu tư công nghệ thân thiện với môi trường, qua đó góp phần thực hiện mục tiêu giảm phát thải khí nhà kính, phát triển nền kinh tế các-bon thấp và ứng phó với biến đổi khí hậu theo định hướng của Đảng và Nhà nước.

“Tuy nhiên, để triển khai vận hành sàn giao dịch các-bon trong nước một cách minh bạch, an toàn, hiệu quả cũng như hướng tới các mục tiêu lâu dài trong việc phát triển thị trường các-bon, cơ quan quản lý cùng các thành viên thị trường cần chung tay phối hợp chặt chẽ để triển khai vận hành và quản trị” - ông Bùi Hoàng Hải nhấn mạnh.

Từ góc nhìn chuyên gia quốc tế, bà Sibylle Bachmann - Giám đốc Văn phòng Cục Kinh tế Liên bang Thụy Sĩ tại Việt Nam (SECO) nhấn mạnh, để hiện thực hóa các mục tiêu chiến lược là trở thành nước thu nhập cao vào năm 2045 và đạt phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050, Việt Nam cần thúc đẩy mô hình tăng trưởng bền vững, bao trùm và đổi mới sáng tạo, đồng thời xây dựng hệ thống tài chính có khả năng chống chịu tốt hơn trước các cú sốc khí hậu và biến động thương mại toàn cầu.

Bà Sibylle Bachmann bày tỏ ấn tượng với những bước tiến tích cực của Việt Nam trong thời gian qua, như việc triển khai thí điểm hệ thống giao dịch phát thải (ETS) từ tháng 6/2025 đối với các ngành phát thải lớn, cũng như định hướng thiết lập sàn giao dịch các-bon trong nước trên cơ sở hạ tầng giao dịch chứng khoán hiện có. Bà kỳ vọng, thị trường các-bon Việt Nam sẽ sớm phát triển sôi động, mang lại lợi ích cho các bên tham gia, góp phần đạt được mục tiêu phát triển bền vững của Việt Nam.

Làm rõ cơ chế vận hành và cấu trúc thị trường

Ông Đỗ Thanh Lâm - Vụ Pháp chế, Bộ Tài chính cho biết, theo Nghị định số 29/2026/NĐ-CP, sàn giao dịch các-bon trong nước được thiết kế theo mô hình tập trung, với hai loại hàng hóa cốt lõi là hạn ngạch phát thải khí nhà kính và tín chỉ các-bon. Mục tiêu là thiết lập cơ chế xác định giá minh bạch, phản ánh đúng cung cầu của thị trường, qua đó tạo động lực kinh tế thúc đẩy doanh nghiệp giảm phát thải, góp phần hiện thực hóa mục tiêu Net Zero vào năm 2050.

Một điểm đáng chú ý là mô hình vận hành được xây dựng trên nền tảng hạ tầng sẵn có của thị trường chứng khoán. Cụ thể, Sở Giao dịch chứng khoán Hà Nội (HNX) sẽ đảm nhiệm chức năng tổ chức giao dịch; Tổng Công ty Lưu ký và Bù trừ Chứng khoán Việt Nam (VDSC) thực hiện lưu ký và thanh toán; các công ty chứng khoán và ngân hàng thương mại đóng vai trò trung gian hỗ trợ.

Cách tiếp cận này giúp tận dụng tối đa hệ thống công nghệ, kinh nghiệm quản lý và nguồn nhân lực đã được kiểm chứng, qua đó tiết kiệm chi phí xã hội và rút ngắn thời gian triển khai. Đồng thời, việc áp dụng các chuẩn mực vận hành của thị trường chứng khoán cũng góp phần nâng cao tính an toàn, bảo mật và giảm thiểu rủi ro thanh toán.

Khung pháp lý cũng đặt ra các nguyên tắc vận hành cốt lõi như công bằng, công khai, minh bạch; bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các bên tham gia. Các hành vi thao túng thị trường, cung cấp thông tin sai lệch hoặc lợi dụng kẽ hở để trục lợi đều bị nghiêm cấm và sẽ bị xử lý nghiêm theo quy định.

Về cơ chế quản lý, ông Lâm cho biết, trách nhiệm được phân định rõ ràng giữa các cơ quan. Trong đó, Bộ Nông nghiệp và Môi trường quản lý hàng hóa là hạn ngạch và tín chỉ các-bon; Bộ Tài chính hướng dẫn và giám sát hoạt động giao dịch; Ủy ban Chứng khoán Nhà nước trực tiếp kiểm tra, giám sát hoạt động của sàn và các tổ chức cung cấp dịch vụ.

Theo lộ trình, thị trường các-bon sẽ được triển khai thí điểm đến hết năm 2028. Trong giai đoạn này, các đơn vị vận hành như VSDC, Sở Giao dịch chứng khoán Việt Nam và HNX sẽ không thu tiền cung cấp dịch vụ.

Cung cấp thông tin về thị trường các-bon, ông Nguyễn Thành Công - Phó Trưởng phòng Thị trường các-bon, Cục Biến đổi Khí hậu, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết, hiện có 80 thị trường các-bon và thuế các-bon được triển khai trên toàn cầu, 28% lượng khí thải toàn cầu được định giá các-bon.

Cũng theo ông Nguyễn Thành Công, trong giai đoạn thí điểm sàn giao dịch các-bon, có 110 doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực sản xuất sắt, thép, xi măng, nhiệt điện là các cơ sở phát thải lớn được phân bổ hạn ngạch tham gia thị trường. Doanh nghiệp được cấp hạn ngạch, nếu doanh nghiệp phát thải nhiều thì phải mua thêm hạn ngạch, tức là phải trả tiền. Nếu doanh nghiệp giảm phát thải, hoặc tiết kiệm được thì có thể bán lại hạn ngạch.

Việc đưa vào vận hành sàn giao dịch tín chỉ các-bon không chỉ là một bước đi kỹ thuật, mà còn là dấu mốc quan trọng trong quá trình hoàn thiện thể chế kinh tế xanh và phát triển thị trường tài chính bền vững tại Việt Nam, đóng góp thiết thực vào mục tiêu phát triển bền vững và thực hiện cam kết phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050 của Việt Nam./.