Bộ trưởng Cao Đức Phát chủ trì hội nghị toàn thể ISG 2015. Ảnh: TH

Ngày 6/11/2015, tại Hà Nội, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đã tổ chức Hội nghị toàn thể ISG 2015 với chủ đề “Việt Nam gia nhập Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) – Triển vọng và giải pháp cho ngành nông nghiệp”.

Cơ hội mở cửa thị trường

Theo Bộ trưởng Bộ NN&PTN Cao Đức Phát, ngành nông nghiệp Việt Nam sẽ có cơ hội mở rộng thị trường xuất khẩu khi Việt Nam ra nhập TPP.

Theo đó, “Việt Nam áp dụng nguyên tắc một bản chào đa phương cho 11 thành viên còn lại của TPP. Việt Nam cam kết đưa khoảng hơn 98,3% mặt hàng vào lộ trình cam kết xóa bỏ thuế quan, từ xóa bỏ ngay đến năm thứ 13 tùy sản phẩm. Đồng thời, Việt Nam giữ được lộ trình xóa bỏ tương đối dài với hai nhóm hàng là thịt lợn và thịt gà mặc dù Việt Nam đã có cam kết mở cửa tại các Hiệp định tự do ASEAN và ASEAN+; duy trì mức bảo hộ đối với 3 mặt hàng áp dụng hạn ngạch thuế quan tại WTO có cải thiện về ưu đãi thuế suất là đường, trứng, muối”, Bộ trưởng nói.

Song song đó, ngành nông nghiệp có cơ hội tăng cường tiếp cận các thị trường lớn nhất thế giới với ưu thế đáng kể. Hiện nay, Hoa Kỳ và Nhật Bản là hai thị trường xuất khẩu quan trọng hàng đầu đối với nông lâm thủy sản Việt Nam.

“Với Hoa Kỳ và Canada, Việt Nam đạt được thỏa thuận tiếp cận thị trường đáng kể với khoảng 98% và 99% kim ngạch xuất khẩu hàng hóa nông sản; 92,68% và 100% kim ngạch xuất khẩu thủy sản; 100% kim ngạch xuất khẩu gỗ được xóa bỏ thuế quan ngay khi Hiệp định có hiệu lực với Việt Nam…”, Bộ trưởng đơn cử.

Không những vậy, TPP sẽ tạo động lực và sức ép cho doanh nghiệp trong nước đầu tư sản xuất theo hướng giảm xuất khẩu nguyên liệu và sơ chế, đầu tư phát triển chuỗi giá trị và chuỗi cung ứng, tăng cường xuất khẩu sản phẩm chế biến có giá trị gia tăng cao.

Một cơ hội khác lớn hơn là vấn đề đầu tư xuyên quốc gia đi kèm với khoa học công nghệ tiên tiến và nâng cao trình độ kỹ năng lao động…

Bảng đánh giá tác động của các ngành hàng nông nghiệp trước TPP của Viện Ipsard. Ảnh: Ipsard

Đối mặt với hàng rào phi thuế quan

Bên cạnh những cơ hội đã nêu, Bộ trưởng Cao Đức Phát cũng cho rằng, tham gia TPP, ngành nông nghiệp sẽ phải đối mặt với nhiều thách thức. Tuy đã cắt giảm thuế nhưng nhiều nước vẫn còn hàng rào phi thuế cao.

Các quy định về bảo vệ bản quyền như giống, thuốc bảo vệ thực vật…, lao động, nguồn gốc xuất xứ, bảo vệ môi trường…, cũng rất chặt chẽ. Ngành sẽ gặp “khó khăn trong việc đáp ứng được các yêu cầu về quy tắc xuất xứ do sự phụ thuộc vào nguyên liệu nhập khẩu”, Bộ trưởng cho biết.

Tại hội nghị, ông Nguyễn Đỗ Anh Tuấn, Viện trưởng Viện Chính sách chiến lược Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (Ipsard) cũng tỏ ra lo ngại, “trên nguyên tắc việc tham gia TPP và miễn giảm thuế sẽ tạo điều kiện tốt cho xuất khẩu và tăng trưởng nông nghiệp. Tuy nhiên, cơ hội này phụ thuộc vào chênh lệch về thuế suất trước và sau TPP cũng như khả năng cạnh tranh và chất lượng hàng nông sản của Việt Nam”.

Ông Trần Kim Long, Vụ trưởng Vụ Hợp tác quốc tế (Bộ NN&PTNT) nhấn mạnh, để vượt qua thách thức lớn này, “các doanh nghiệp phải nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp và hàng hóa nông lâm thủy sản Việt Nam”.

Ngoài nâng cao năng lực doanh nghiệp, ngành sẽ đẩy nhanh quá trình tái cơ cấu theo hướng nâng cao giá trị gia tăng và phát triển bền vững, giảm thiểu sự phụ thuộc vào nguyên liệu nhập khẩu

Một số chuyên gia còn cho rằng, ngành nông nghiệp cần đưa ra các giải pháp cụ thể đối với từng ngành hàng. Theo đó, ông Nguyễn Đỗ Anh Tuấn cũng đề xuất, “đối với rau quả và gạo cần phát triển thị trường Mỹ, Canada; phát triển chế biến và thu hút FDI. Thủy sản cần kiểm soát chặt chẽ sử dụng hóa chất trong nuôi trồng, xây dựng thương hiệu. Mặt hàng gỗ cần kết nối doanh nghiệp Việt Nam và doanh nghiệp xuất khẩu gỗ của Úc, New Zealand để tiếp cận nguồn nguyên liệu nguồn gốc xuất xứ tốt hơn, đảm bảo yêu cầu về truy nguyên nguồn gốc xuất xứ..", ông Tuấn gợi ý.

Cùng với đó, ngành nông nghiệp cần nâng cao năng lực phân tích và dự báo thị trường; khả năng vận dụng cam kết và các biện pháp được áp dụng trong các FTAs./.

Phúc Nguyên