Thời gian không còn nhiều

Chiều ngày 13/3, Bộ Nông nghiệp và Môi trường Việt Nam tổ chức hội nghị trực tiếp và trực tuyến phổ biến quy định đăng ký doanh nghiệp xuất khẩu thực phẩm có nguồn gốc thực vật sang Trung Quốc theo Lệnh 280 của Tổng cục Hải quan Trung Quốc (GACC).

Theo ông Nguyễn Quý Dương - Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, khoảng 5 năm trước, các doanh nghiệp Việt Nam đã thực hiện đăng ký xuất khẩu nông sản sang Trung Quốc theo Lệnh 248 của GACC. Phần lớn doanh nghiệp đã hoàn thành chu kỳ đăng ký đầu tiên kéo dài 5 năm và hiện bước vào giai đoạn gia hạn.

Ông Nguyễn Quý Dương - Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật thông tin tại cuộc họp.

Tuy nhiên, cuối năm 2025, phía Trung Quốc ban hành Lệnh 280 để thay thế và sửa đổi một số nội dung của Lệnh 248, đồng thời bổ sung nhiều quy định mới trong quản lý doanh nghiệp nước ngoài xuất khẩu thực phẩm. Theo thống kê, có hơn 2.500 nhóm mặt hàng phải thực hiện đăng ký theo quy định mới.

Điều đáng chú ý là Lệnh 280 dự kiến áp dụng từ ngày 1/6/2026. Điều đó đồng nghĩa với việc doanh nghiệp chỉ còn khoảng 2,5 tháng để hoàn thiện thủ tục cần thiết. Nếu không kịp cập nhật và tuân thủ quy định mới, hoạt động xuất khẩu sang thị trường Trung Quốc có thể bị gián đoạn.

Tại hội nghị, đại diện Văn phòng Thông báo và Điểm hỏi đáp quốc gia về Vệ sinh Dịch tễ và Kiểm dịch Động thực vật (Văn phòng SPS Việt Nam) cho biết hiện Trung Quốc đang quản lý khoảng 2.589 nhóm sản phẩm thực phẩm theo danh mục đặc biệt. Đối với các sản phẩm thuộc danh mục này, doanh nghiệp phải đăng ký thông qua cơ quan thẩm quyền của Việt Nam trước khi nộp hồ sơ sang phía Trung Quốc.

Trường hợp sản phẩm không nằm trong danh mục quản lý đặc biệt, doanh nghiệp có thể tự đăng ký trực tiếp trên hệ thống CIFER - hệ thống đăng ký doanh nghiệp xuất khẩu thực phẩm của GACC.

Theo ông Ngô Xuân Nam - Phó Giám đốc Văn phòng SPS Việt Nam, điểm thay đổi lớn của Lệnh 280 là hợp nhất hai phương thức đăng ký trước đây thành một quy trình chung. Doanh nghiệp phải chủ động nộp hồ sơ trên hệ thống CIFER và theo dõi toàn bộ tiến độ xử lý trực tuyến.

Trong nhiều trường hợp, hồ sơ còn phải kèm báo cáo kiểm tra và thư xác nhận của cơ quan thẩm quyền Việt Nam trước khi được phía Trung Quốc xem xét. “Điều này đòi hỏi doanh nghiệp chủ động hơn trong chuẩn bị hồ sơ và phối hợp chặt chẽ với cơ quan quản lý” - ông Nam nhấn mạnh.

Ông Ngô Xuân Nam - Phó Giám đốc Văn phòng SPS Việt Nam thông tin tại cuộc họp.

Lỗi nhỏ có thể khiến hồ sơ bị trả lại

Trong phần thảo luận, nhiều doanh nghiệp và hiệp hội ngành hàng đã nêu ra các khó khăn khi triển khai đăng ký theo quy định mới.

Ông Lê Việt Anh - Tổng Thư ký Hiệp hội Hồ tiêu và Cây gia vị Việt Nam, cho biết một số doanh nghiệp trước đây đã được cấp mã theo Lệnh 248 nhưng thông tin đăng ký vẫn sử dụng địa chỉ hành chính cũ. Sau khi Việt Nam điều chỉnh địa giới hành chính, địa chỉ trên giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh của doanh nghiệp đã thay đổi, dẫn đến sự không thống nhất với dữ liệu trên hệ thống CIFER.

Sự khác biệt này đã khiến một số lô hàng hồ tiêu gặp khó khăn trong quá trình thông quan tại Trung Quốc. Hiệp hội vì vậy kiến nghị cơ quan quản lý hỗ trợ doanh nghiệp cập nhật địa chỉ mới trên hệ thống đăng ký.

Đại diện Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật cũng cho biết, cơ quan này đã gửi công thư tới phía Trung Quốc để thông báo việc điều chỉnh địa giới hành chính của Việt Nam và đề nghị tạo điều kiện cho doanh nghiệp duy trì hoạt động xuất khẩu bình thường.

Trong trường hợp phía Trung Quốc yêu cầu cập nhật thông tin địa chỉ, các doanh nghiệp có thể thông qua hiệp hội ngành hàng tổng hợp danh sách để cơ quan quản lý gửi công hàm đề nghị điều chỉnh đồng loạt.

Theo các chuyên gia, nhiều hồ sơ đăng ký thời gian qua bị từ chối vì những lỗi tưởng chừng rất nhỏ.

Các lỗi phổ biến gồm: Hệ thống quản lý an toàn thực phẩm chưa đầy đủ hoặc chưa phù hợp với chuẩn quốc tế như HACCP. Sai mã HS hoặc mã CIQ khi khai báo. Hồ sơ tải lên hệ thống CIFER thiếu thông tin hoặc không đúng định dạng. Sự không thống nhất giữa thông tin trên hệ thống, bao bì sản phẩm và hồ sơ hải quan.

Một số doanh nghiệp đã cập nhật địa chỉ mới trên hệ thống đăng ký nhưng bao bì sản phẩm vẫn in địa chỉ cũ, dẫn tới nguy cơ bị từ chối thông quan do dữ liệu không khớp.

Các chuyên gia khuyến nghị doanh nghiệp cần rà soát kỹ toàn bộ chuỗi thông tin - từ hồ sơ đăng ký, nhãn hàng hóa đến bao bì để tránh rủi ro trong quá trình xuất khẩu.

Quang cảnh cuộc họp.

Không chỉ là thủ tục, mà là thay đổi cách quản lý

Theo ông Nguyễn Quý Dương, Lệnh 280 không đơn thuần là thay đổi thủ tục đăng ký mà là sự chuyển đổi trong cách quản lý của Trung Quốc. Nếu trước đây nhiều doanh nghiệp coi việc được cấp mã đăng ký là mục tiêu cuối cùng, thì với quy định mới, mã số chỉ là điểm khởi đầu của quá trình giám sát.

Trung Quốc tiếp tục giữ thời hạn hiệu lực của mã đăng ký là 5 năm nhưng tăng cường kiểm tra định kỳ hoặc đột xuất trong suốt thời gian này. Doanh nghiệp có thể bị yêu cầu khắc phục sai phạm, tạm dừng nhập khẩu hoặc thậm chí bị hủy đăng ký nếu vi phạm nghiêm trọng.

Cơ chế quản lý mới dựa trên đánh giá rủi ro. Việc kiểm tra sẽ xem xét nhiều yếu tố như vùng nguyên liệu, quy trình sản xuất, lịch sử tuân thủ an toàn thực phẩm và nhóm người tiêu dùng.

Điều này buộc doanh nghiệp phải kiểm soát chặt các khâu từ nguyên liệu đầu vào, quy trình sản xuất, kho chứa, nước sử dụng, vật liệu bao gói đến hệ thống truy xuất nguồn gốc và kiểm nghiệm sản phẩm.

Đối với nhóm nông sản có nguồn gốc thực vật, áp lực tuân thủ còn nằm ở các tiêu chuẩn an toàn thực phẩm. Nếu doanh nghiệp chỉ kiểm nghiệm theo tiêu chuẩn trong nước mà không đối chiếu với quy định của thị trường nhập khẩu, nguy cơ vi phạm rất cao.

Theo quy định mới, doanh nghiệp có thể bị tạm dừng xuất khẩu nếu: Phát hiện vi phạm an toàn thực phẩm; hệ thống quản lý không đáp ứng yêu cầu; không hợp tác trong quá trình kiểm tra; không hoàn thành biện pháp khắc phục.

Trong những trường hợp nghiêm trọng, phía Trung Quốc có thể hủy đăng ký doanh nghiệp. Khi đó, doanh nghiệp sẽ mất quyền xuất khẩu sang thị trường này.

Các chuyên gia nhận định Lệnh 280 buộc doanh nghiệp phải từ bỏ tư duy “làm hồ sơ để qua cửa”.

Trong mô hình quản lý mới, hồ sơ đăng ký, hệ thống sản xuất, kiểm nghiệm, nhân sự và truy xuất nguồn gốc phải vận hành đồng bộ. Chỉ cần thông tin khai báo và thực tế sản xuất không khớp, doanh nghiệp có thể bị từ chối hồ sơ hoặc xử lý sau đăng ký.

Ngoài ra, một số thông tin sau khi tạo tài khoản trên hệ thống CIFER sẽ không thể chỉnh sửa, như tên tài khoản, đại diện pháp nhân, quốc gia đăng ký hay số đăng ký tại nước sở tại. Vì vậy doanh nghiệp cần đặc biệt cẩn trọng ngay từ bước đầu.