Tăng tuổi nghỉ hưu là vấn đề có liên quan đến nhiều nhóm lao động nên cần đánh giá tác động kỹ. Ảnh minh họa: MĐ.

Tăng tuổi nghỉ hưu để đảm bảo cân đối Quỹ BHXH

Lý giải về đề xuất này, cơ quan soạn thảo cho rằng việc tăng tuổi nghỉ hưu nhằm thích ứng với xu hướng già hòa dân số và tình hình phát triển kinh tế - xã hội của đất nước; giải quyết việc làm, thất nghiệp.

Đồng thời, đó là giải pháp góp phần cân đối Quỹ Bảo hiểm xã hội (BHXH) trong dài hạn; thu hẹp dần khoảng cách về giới trong quy định tuổi nghỉ hưu. Dự kiến, từ tháng 1/2021, cứ mỗi năm tăng thêm 3 tháng đối với nam, 4 tháng đối với nữ cho đến khi nam đủ 62 tuổi, nữ đủ 60 tuổi.

Theo báo cáo đánh giá tác động trong xây dựng Bộ luật Lao động của Bộ LĐ-TB&XH, thực tế hiện nay các quy định về tình trạng nghỉ hưu và đảm bảo chế độ hưu trí của người lao động đã bộc lộ những bất cập như: tuổi nghỉ hưu thấp, chưa có sự tương quan giữa tuổi nghỉ hưu của nam và nữ. Đáng chú ý, tỷ lệ người lao động cao tuổi ở Việt Nam tiếp tục làm việc vẫn rất cao, với khoảng 60% người cao tuổi trong độ tuổi từ 60 - 69 đang làm việc.

Ngoài ra, theo quy định hiện hành thì tuổi nghỉ hưu của nữ là 55 tuổi, nam là 60 tuổi nhưng thực tế tuổi nghỉ hưu trung bình chỉ là 54,2 tuổi, trong đó tuổi nghỉ hưu trung bình của nam là 55,6 tuổi và nữ là 52,6 tuổi. Trong khi đó, việc bảo đảm chế độ hưu trí cho người lao động đang phải đối diện với sự mất cân đối tài chính.

Một nghiên cứu của Tổ chức Lao động quốc tế (ILO) gần đây cũng chỉ ra rằng, nếu không sớm thực hiện cải cách, đến năm 2021, đóng góp vào quỹ hưu trí sẽ cân bằng với chi tiêu của quỹ và quỹ sẽ bị thâm hụt vào năm 2034.

Như vậy, ILO dự báo đến lúc đó, tất cả những người lao động ở Việt Nam, nam dưới 40 tuổi và nữ dưới 35 tuổi sẽ không nhận được bất kỳ đồng lương hưu nào sau khi nghỉ hưu nếu Chính phủ không thể bù đắp một khoản tài chính lớn từ nguồn ngân sách nhà nước.

Chưa tăng với nhóm lao động trực tiếp, độc hại

Với kinh nghiệm nhiều năm trong lĩnh vực an sinh xã hội, ông Bùi Sỹ Lợi - Phó Chủ nhiệm Uỷ ban Các vấn đề xã hội của Quốc hội cho rằng, tăng tuổi nghỉ hưu là vấn đề đã được Trung ương cho ý kiến, thực hiện theo Nghị quyết số 28/NQ-TW về cải cách chính sách bảo hiểm xã hội. Do đó, việc đưa vấn đề vào Bộ luật Lao động (sửa đổi) thời điểm này là rất thuận lợi.

Cùng với đó, thời kỳ dân số vàng của Việt Nam đã lên đến đỉnh cao, chuẩn bị quá trình già hóa, vì vậy nếu không có lộ trình nâng tuổi nghỉ hưu thì Quỹ BHXH sẽ mất cân đối. “Quan điểm là lao động làm công việc nặng nhọc, độc hại, lao động các ngành thủy sản, giày da, may mặc là chưa nâng được mà phải có lộ trình”, ông Lợi nhấn mạnh.

Đánh giá tăng tuổi nghỉ hưu là giải pháp tích cực nhằm đảm bảo cân đối quỹ BHXH, song nguyên Thứ trưởng Bộ LĐ-TB&XH Phạm Minh Huân nhấn mạnh, cần đánh giá tác động rất kỹ của vấn đề. Đặc biệt là những ảnh hưởng đến thị trường, việc làm, năng suất và sức khỏe của người lao động “Chúng ta phải tính toán lộ trình tăng thế nào, chứ không phải tất cả các đối tượng đều tăng. Riêng nhóm lao động trực tiếp làm công việc nặng nhọc, độc hại thì chắc chắn chưa tăng được và cũng không nên tăng” - ông Huân nói.

Trước lo ngại về việc mất cân đối Quỹ BHXH khi tăng tuổi nghỉ hưu, ông Nuno Cunha - chuyên gia cao cấp về an sinh xã hội của ILO khẳng định, tại Việt Nam, theo kết quả phân tích gần đây nhất của ILO thì các vấn đề của quỹ không quá tiêu cực, nhưng vẫn cần tiếp tục cải cách hệ thống để thích ứng với những thay đổi về nhân khẩu học và về kinh tế.

Chuyên gia ILO cũng cho rằng, việc cải cách hệ thống hưu trí cũng như tăng tuổi nghỉ hưu là một nhân tố bình thường của một hệ thống an sinh xã hội. Tất cả các hệ thống hưu trí hiện đại đều trải qua những cải cách tương tự và những hệ thống này vẫn đang hoạt động tốt để chi trả lương hưu cho người già./.

Mai Đan