Đây là chủ đề được tập trung trao đổi, thảo luận tại Hội thảo “Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực ngành dệt may đáp ứng nhu cầu của CMCN lần thứ 4” do Hiệp hội Dệt may Việt Nam chủ trì tổ chức ngày 21/9, tại Hà Nội.

Tỷ lệ lao động chưa qua đào tạo cao

Bà Phùng Thị Hạnh – Trưởng phòng đào tạo, Trường Đại học Dệt may Hà Nội cho biết, tính đến cuối năm 2017, trên cả nước có khoảng 7.000 doanh nghiệp (DN) dệt may, với số lượng lao động xấp xỉ 2,5 triệu người, trong đó 80% là nữ. Về chất lượng, tỷ lệ lao động đã qua đào tạo trong các DN dệt may Việt Nam hiện mới chỉ khoảng 25%, còn lại khoảng 75% lao động trong lĩnh vực này chưa qua đào tạo (chủ yếu mới chỉ tốt nghiệp trung học cơ sở, trung học phổ thông) hoặc chỉ được đào tạo dưới 3 tháng.

“Theo dự báo đến năm 2025, ngành dệt may Việt Nam dự báo sẽ cần thêm 130.000 lao động có trình độ đại học, cao đẳng. Con số này sẽ tăng lên trên 210.000 vào năm 2030. Đặc biệt, nếu tính chất lượng nhân lực để có thể đáp ứng các vị trí, quy trình sản xuất ngành dệt may theo yêu cầu của CMCN 4.0 thì ngành dệt may đang thiếu một nguồn nhân lực chất lượng cao rất lớn” – bà Hạnh nhấn mạnh.

Cũng theo bà Hạnh, những hạn chế cả về số lượng và chất lượng đang là thách thức lớn đối với sự phát triển của ngành dệt may và khó có thể đáp ứng yêu cầu của CMCN 4.0 đang phát triển nhanh chóng như hiện nay.

Toàn cảnh hội thảo. Ảnh: Thiện Trần

Bởi theo phân tích của bà Hạnh, dưới tác động của CMCN 4.0 với trọng tâm là ứng dụng các công nghệ số, kỹ thuật số, trong tương lai rất nhiều khâu trong chuỗi giá trị ngành dệt may sẽ được sử dụng những máy móc, thiết bị, công nghệ hiện đại, tự động hóa cao, sử dụng rô bốt… thay cho sức lao động của con người.

Đơn cử, ở khâu sản xuất sợi, quá trình tự động hóa, sử dụng rô bốt sẽ được áp dụng rộng rãi vào tất cả các công đoạn từ chuẩn bị bông đến đóng gói sản phẩm. Cách đây 10 năm, DN sợi cần sử dụng 100 – 110 lao động cần thiết để vận hành một nhà máy có quy mô 1 vạn cọc sợi, nhưng khi áp dụng công nghệ 4.0 vào sản xuất, số lượng nhân lực giảm chỉ còn 25 – 35 lao động để vận hành nhà máy có quy mô tương tự.

Hay như đối với khâu may, các sản phẩm cơ bản (áo phông, áo sơ mi cơ bản, quần âu, quần jean), quá trình sản xuất sẽ được thay thế bằng rô bốt. Hay các sản phẩm thời trang nhưng được chế tạo bằng vật liệu có thể kết dính như plastic hay sợi polyester… quá trình sản xuất sản phẩm theo cách truyền thống sẽ được thay thế bằng thực hiện trên máy in 3D.

“Khi ứng dụng rộng rãi các công nghệ 4.0, vận hành những máy móc, thiết bị hiện đại như vậy mà chất lượng nguồn nhân lực không được nâng lên, nhất là không có chuyên môn kỹ thuật cao thì không thể đáp ứng được yêu cầu làm việc, từ đó sẽ hạn chế, kìm hãm sự phát triển của ngành dệt may Việt Nam” – bà Hạnh nhấn mạnh.

Cần những giải pháp đồng bộ

Ông Tạ Văn Cánh – Phó Trưởng Khoa Kinh tế, Trường Đại học Dệt may Hà Nội cho rằng, để đáp ứng được CMCN 4.0, trong tương lai gần, đòi hỏi nguồn nhân lực dệt may cần có kỹ năng thiết kế sản phẩm sử dụng công nghệ 3D, có khả năng vận hành dây chuyền tự động hóa cao bằng rô bốt công nghiệp, có khả năng sử dụng máy in 3D, máy dệt 3D để sản xuất sản phẩm…

Ngoài ra, nguồn nhân lực dệt may cần có năng lực nghiên cứu và phát triển các loại vật liệu mới sử dụng trong ngành dệt may để đáp ứng nhu cầu ngày càng đa dạng của người tiêu dùng như vật liệu có khả năng theo dõi và bảo vệ sức khỏe, vật liệu có khả năng kết nối internet, vật liệu có thể tự thay đổi màu sắc…

Để có thể hiện thực hóa được những mục tiêu đó, theo ông Cánh trước hết, công tác đào tạo nguồn nhân lực cần phải được thực hiện một cách có hệ thống tại tất cả các trường có đào tạo đại học và cao đẳng cho ngành dệt may.

Đối với các DN dệt may, cần chú trọng việc thường xuyên đào tạo và đào tạo lại toàn bộ lao động ở tất cả các vị trí làm việc, đặc biệt là các vị trí cán bộ kỹ thuật nghiệp vụ, cán bộ quản lý cấp trung đáp ứng yêu cầu CMCN 4.0.

Về phía Nhà nước, các bộ, ngành chức năng, cần gia tăng những cơ chế, chính sách trong việc hỗ trợ đào tạo nguồn nhân lực ngành dệt may, liên kết giữa các cơ sở đào tạo và DN… để tạo điều kiện cho ngành dệt may từng bước nâng cao được chất lượng nguồn nhân lực./.

Diệu Thiện