Trạm thu phí Phú Bài (Thừa Thiên - Huế).

Bộ GTVT xây dựng phương án thu phí

Việc xây dựng hạ tầng giao thông phát triển kinh tế xã hội cho đất nước đòi hỏi nguồn kinh phí lớn. Do vậy, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 15/2015/NĐ-CP thay thế 2 nghị định (Nghị định số 108/2009/NĐ-CP và Nghị định 24/2011/NĐ-CP) về đầu tư xây dựng hệ thống đường giao thông theo hình thức hợp đồng xây dựng - kinh doanh - chuyển giao (BOT), hợp đồng xây dựng - chuyển giao - kinh doanh BOT.

Theo đó, các bộ, ngành, ủy ban nhân dân cấp tỉnh chịu trách nhiệm xây dựng đề xuất các dự án; lựa chọn nhà đầu tư, thẩm định, phê duyệt và công bố dự án; ký kết hợp đồng dự án; quản lý, triển khai xây dựng dự án và khai thác kinh doanh. Như vậy, theo những nội dung này, các dự án đầu tư BOT giao thông thuộc về trách nhiệm của Bộ GTVT.

Đối với dự án giao thông, mỗi dự án có điều kiện khác nhau, độ dài đoạn đường xây dựng, địa điểm xây dựng, cấp độ đường xây dựng dẫn đến tổng mức đầu tư của dự án khác nhau, lưu lượng phương tiện qua lại của từng dự án khác nhau…

Căn cứ vào tổng mức đầu tư từng dự án, địa điểm đặt trạm thu phí, lưu lượng phương tiện qua trạm, dự kiến phương tiện tăng trong những năm tiếp theo, Bộ GTVT phối hợp với các bộ tính toán và xây dựng phương án tài chính của dự án, bao gồm mức thu phí hoàn vốn và thời gian hoàn vốn của từng dự án.

Trên tinh thần đó, Bộ GTVT đàm phán với các nhà đầu tư về phương án triển khai dự án; lập hồ sơ, thủ tục cấp phép đầu tư và ký kết hợp đồng BOT dự án theo quy định của pháp luật.

Sau khi nhà đầu tư triển khai xây dựng dự án đường bộ hoàn thành, căn cứ vào mức thu phí tại hợp đồng BOT, nhà đầu tư có văn bản đề nghị với Bộ GTVT xem xét. Bộ GTVT sau khi tính toán mức thu phí cho từng dự án sẽ có văn bản đề nghị Bộ Tài chính ban hành thông tư quy định thu phí hoàn vốn của từng dự án.

Bộ Tài chính chỉ ban hành thông tư trên cơ sở đề nghị của Bộ GTVT theo đúng quy định của pháp luật về ban hành văn bản quy phạm pháp luật, trong đó bao gồm xin ý kiến của các bộ, ngành, ủy ban nhân cấp tỉnh nơi đặt trạm thu phí, đăng tải trên cổng thông tin của Bộ Tài chính và Chính phủ; giải trình tiếp thu hoàn thiện và ban hành thông tư thu phí.

Cần sự công bằng giữa các nhà đầu tư

Theo ông Phạm Đình Thi - Vụ trưởng Vụ Chính sách thuế - Bộ Tài chính, mới đây Bộ GTVT có văn bản đề xuất lùi thời hạn thu phí đường bộ 23 trạm thu phí BOT hiện đang thu phí (có lộ trình điều chỉnh kể từ ngày 1/1/2016). Trong đó, có 10 trạm có mức thu tăng từ 30.000 đồng lên 35.000 đồng/lượt/xe (xe nhóm 1); 5 trạm có mức thu tăng từ 30.000 đồng lên 45.000 đồng/lượt/xe; 5 trạm mức thu tăng từ 20.000 đồng lên 35.000 đồng/lượt/xe; 1 trạm có mức thu tăng từ 15.000 đồng lên 35.000 đồng/lượt/xe ; 1 trạm có mức thu tăng từ 18.000 đồng lên 20.000 đồng/lượt/xe.

Tuy nhiên, Bộ GTVT lại không đề cập đến 10 trạm thu phí hoàn vốn các dự án sẽ hoàn thành và được đưa vào sử dụng từ năm 2016.

Cũng theo ông Thi thì đề nghị như vậy không đảm bảo công bằng giữa các nhà đầu tư trong việc điều chỉnh thời gian thu phí các dự án BOT.

Theo đại diện lãnh đạo của Vụ Chính sách thuế (Bộ Tài chính), phí sử dụng đường bộ có phạm vi tác động lớn, nhận được sự quan tâm của người dân và dư luận, để đảm bảo chính sách thu phí đồng bộ, phù hợp với tình hình thực tế và sự đồng thuận của người dân, Bộ Tài chính đã đề nghị Bộ GTVT cần thực hiện 3 nhóm vấn đề, bao gồm:

Bộ GTVT cần đánh giá tổng thể tình hình thu phí các dự án (mức thu phí, thời gian thu phí hoàn vốn, tác động đến hoạt động kinh doanh vận tải, khả năng đóng góp của người dân,…).

Bộ GTVT đề xuất sửa đổi, bổ sung chính sách cần phân tích tác động trước mắt và lâu dài, đảm bảo tính phù hợp của chính sách (tránh việc chưa thực hiện đã đề xuất lùi thời hạn thực hiện), tránh việc xử lý cá biệt làm gây ra tình trạng bất bình đẳng.

Bên cạnh đó, các đề xuất sửa đổi phải đảm bảo hài hòa lợi ích nhà nước, nhà đầu tư và người dân từ việc việc đề xuất đánh giá ký kết hợp đồng đến quá trình thực hiện và triển khai thu phí theo quy định của pháp luật trên cơ sở hợp đồng đã ký kết.

Việc đề xuất thời điểm áp dụng cần tính đến thời gian thực hiện điều chỉnh văn bản, theo đúng quy định của Luật Ban hành văn bản quy pháp luật, cũng như thời gian để các nhà đầu tư thực hiện các thủ tục (công khai mức thu phí, thời gian áp dụng, in, phát hành vé thu phí) trước khi triển khai chính sách mới.

Đức Minh